Page 5 - Loupe-3-2015
P. 5
Dit was dus de reden waarom er zoveel ophef is geweest in de media en populaire literatuur over het experiment van de groep van Fou- chier: gebruikmakend van relatief eenvoudige technieken voegden zij enkele mutaties aan het virus toe. Vervolgens boden zij het virus aan fretten aan en creëerden zij daarmee een stabiel H5N1 virus, waarin een vijftal mutaties voldoende waren om dit virus “airborne” te maken. Omdat het respiratoir epitheel van fret en mens in hoge mate overeenkomt geldt de fret als ideaal modeldier voor influenza
bij de mens. Met hun publicatie in Science beschreven de onderzoekers dus in detail hoe het zeer dodelijke H5N1 virus van mens op mens overdraagbaar te maken is.
Spanningsveld
Het spanningsveld tussen academische vrijheid en kennisvergaring enerzijds en de mogelijk gevaarlijke maatschappelijke con- sequenties daarvan anderzijds is al heel lang een bekend fenomeen. Ontwikkelingen in de kernfysica en later genetische manipulatie noopten wetenschappers en wetgevers na te denken over de goede -maar mogelijk ook kwade- toepassingen van hun ontdekkingen.
Een prachtig staaltje van juridische zuiverheid
Dit “dual use” fenomeen maakte dat de Nederlandse overheid voor de publicatie van Fouchier greep naar Europese wetgeving gericht op het voorkomen van chemische, nucleaire en biologische wapens. Hierin wordt aangegeven dat het exporteren van gevaarlij- ke kennis een exportvergunning noodzakelijk maakt. Hiermee kon toetsing van de mogelijk gevaarlijke consequenties van deze publicatie vooraf plaatsvinden.
Onder protest gingen de Rotterdamse virologen hiermee akkoord en zo kon de publicatie in 2011 doorgaan. Vervolgens zijn de virologen, samen met het Erasmus MC, in een juridische strijd met de Nederlandse staat verwikkeld geraakt. De Europese wetgeving
COVER: Rotterdamse wetenschappers krijgen geen exportvergunning influenzavirus.
maakt namelijk een uitzondering voor basaal natuurwetenschappelijk onderzoek en prakti- sche toepassingen die al bekend zijn. De wijze van het introduceren van mutaties was reeds ruimschoots bekend en verder kwalificeert hun werk als basaal natuurwetenschappelijk onderzoek, aldus de groep van Fouchier/ Erasmus MC.
Bioterreur
Een aanvankelijke rechtszaak stelde de Nederlandse staat in het gelijk: bioterreur voorkomen was belangrijker dan het delen van kennis over de pathogenese en versprei- ding van het virus. Fouchier en zijn groep streden door voor academische vrijheid in
hoger beroep en nu heeft het Amsterdam-
se gerechtshof uitspraak gedaan. Volgens sommigen een deceptie maar misschien
ook wel een prachtig staaltje van juridische zuiverheid. De rechter oordeelde dat Fou- chier en het Erasmus MC helemaal geen zaak hebben: omdat ze akkoord zijn gegaan met een exportvergunning voor publicatie van hun data hebben ze achteraf geen casus om nut en noodzaak daarvan in twijfel te trekken. De rechtbank had dus in eerste instantie hele- maal geen uitspraak moeten doen en kan zich niet uitlaten over de principiële betekenis van eventuele soortgelijke toekomstige gevallen.
Over het spanningsveld tussen het verlich- tingsideaal van het vergaren en verspreiden van kennis versus de potentieel schadelijke toepassing die het kan hebben laat de recht- bank zich dus in het geheel niet uit. Enerzijds een teleurstelling, anderzijds een prachtig voorbeeld van de strikte scheiding die we hanteren tussen wetgevende, rechterlijke en uitvoerende macht.
Vanuit onze natuurwetenschappelijke ach- tergrond hebben velen van ons wellicht de neiging om de nobele wetenschapper het voordeel van de twijfel te geven, maar uit bovenstaand verhaal blijkt hoe complex die afweging kan zijn. Hoe de wetgeving met betrekking tot “dual use” wetenschap zich verhoudt tot onze eigen ideeën is voor ieder van ons.
Het H5N1 influenzavirus (credit: Y-T Wu, Academia Sinica)
Bart Vlaminckx, arts-microbioloog
5


































































































   3   4   5   6   7